EIGENTIJDS TRADITIONEEL

Michiel van der Zanden (1979) is een verteller van verhalen. Putten veel schrijvers uit hun eigen leven of uit dat van mensen die ze kennen, Van der Zanden haalt de ingrediënten voor zijn verhalen vooral uit computergames. Hij pikt daar beeldfragmenten uit, frames, en combineert die met elkaar. In de muziek zou je dat sampling kunnen noemen, in feite is zijn manier van werken een nieuwe variant op de aloude collagetechniek. Al zou je dat misschien niet onmiddellijk zeggen, kunstenaars als Kurt Schwitters en John Heartfield staan hem nader dan hard edge schilders als James Rosenquist en Tom Wesselman aan wie zijn werk bij eerste aanblik doet denken.

Hoe hij uiteindelijk de beeldfragmenten combineert en hoe hij die combinatie op het doek aanbrengt, daarin verraadt zich de originele kunstenaar.

Wie wel eens computergames speelt, weet dat ze vaak gewelddadig zijn. Die gewelddadigheid loopt dan ook als een rode draad door de schilderijen van Michiel van der Zanden. Agressief gehelmde mannenkoppen, messen met bloed besmeurd, mannen met gevaarlijk ogende kalasjnikovs, ze maken allemaal hun opwachting. De context waarbinnen hij ze plaatst, maakt ze echter humoristisch, soms hilarisch, in ieder geval altijd onschuldig, of om in de stijl te blijven, ontwapenend. Een streng kijkende man in uniform staat met zijn bebloede mes hamburgers om te draaien op een huis-tuin-en-keuken-barbecueset, terwijl een jongetje op de achtergrond vrolijk in een zwembad speelt en een blonde vrouw naast hem ontspannen zit te zonnen. Een vrouw staat in de keuken met een bebloed mes een taart aan te snijden terwijl haar man de (kleurige) boodschappen uitpakt. Die vrouw heeft echter alle uiterlijke kenmerken van een Barbiepop en die man kan niemand anders dan Ken zijn. Op een ander doek worden twee schietende militairen gecombineerd met een schilder die doodleuk achter zijn ezel zijn kunstwerk staat te voltooien. Het geweld brengt hem geenszins van zijn apropos.

Michiel van der Zanden heeft nog een andere manier om zijn gestolen beelden tot zijn eigen werk te maken. Al springt het narratieve van zijn werk misschien in eerste instantie in het oog, Van der Zanden is onmiskenbaar een schilder. Zijn manier van schilderen past zich aan de gekozen onderwerpen aan en verraadt mede daardoor zijn experimenten met het medium. Soms schildert hij heel precies om de kitscherigheid van ‘het plaatje' te vergroten. De straten van een prentbriefkaartachtig Italiaans dorpje lijken van een gelikte parketvloer voorzien. Op andere werken gaat hij veel losser te werk, schildert hij haast expressionistisch. Dat is bijvoorbeeld het geval bij dat werk met die onverstoorbare schilder. Door daarop ‘wild' te schilderen vergroot hij het contrast tussen de verschillende beeldelementen. Dat Van der Zanden zowel acryl als olieverf gebruikt, heeft tevens te maken met zijn streven om de vorm te laten inspelen op de inhoud.

Soms versterkt de kunstenaar de eigenheid van zijn werk met de titel. Een begasmaskerde en gehelmde kop noemt hij ‘Enemy Spotted' , daarbij bewust in het midden latend wie nu eigenlijk die vijand is, de kijker of de afgebeelde man. Een muur op een Arabisch pleintje met daarop twee palmbomen heeft de vage, want deels afgebladderde afbeelding van een Sadam Hoesseinachtig figuur. Hij noemt het schilderij letterlijk en figuurlijk veelbetekenend ‘Cover Me'.

Voor veel mensen spreekt driedimensionaliteit meer aan dan tweedimensionaliteit. De echtheid zou erdoor worden vergroot. Michiel van der Zanden slaagt er in mijn ogen juist in zijn 3-D-bronnen zo te gebruiken dat ze spannender, geestiger, origineler en overtuigender worden. Dat komt omdat hij deze moderne bronnen met ouderwetse of, beter gezegd, traditionele middelen en technieken bewerkt. Zo toont hij zich zowel een kind van zijn tijd als een kunstenaar die bewust aansluiting zoekt bij een rijke traditie.

Tekst: Rob Perrée, 12 januari 2007