Het wondere werk van Mbongeni Buthelezi

SCHILDEREN MET PLASTIC

Van de nood een deugd maken. Die uitdrukking markeert het begin van de carrière van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Mbongeni Richman Buthelezi. Hij woonde in een township, geld had hij niet en middelen waren niet voorhanden. Daarom besloot hij werken te maken van wat zijn directe omgeving hem te bieden had: plastic verpakkingen in allerlei soorten en maten. Naast die opgedrongen oorzaak was er nog een persoonlijke en professionele reden: "I was also fascinated with the color and its uniqueness in terms of visual impact."

Nu, bijna vijftien jaar later, is dat bijzondere materiaal zijn handelsmerk geworden. De manier waarop hij het toepast wekt zowel verbazing als bewondering.
Natuurlijk realiseerde Buthelezi zich dat zijn materiaalkeuze ook recht deed aan zijn opvattingen en overtuiging. Plastic is meer dan alleen een toegankelijk en goedkoop middel. Buthelezi vindt dat hij iets moet teruggeven aan de gemeenschap waarbinnen hij is opgegroeid. Hij wil laten zien dat je van niets iets bijzonders kunt maken, dat zelfs lelijk afval tot schoonheid kan leiden. Tegelijkertijd ziet hij kunstmatig afval als een toepasselijk symbool voor de artificiële wereld waarin we leven.

Mensen schamen zich in toenemende mate om wat ze zijn. "Some even go as far as trying to change their looks just to look like something else. We all seem to be swimming in the pool of confusion together." Buthelezi bewerkt de plastic verpakkingen en de stukjes plastic met een soort warmtepistool. Het zacht geworden materiaal 'plakt' hij op een ondergrond van hardboard (mesonite) en combineert het, laat het één worden met andere stukken kneedbaar gemaakt plastic. Omdat de plastic ingrediënten allerlei, vaak opvallende kleuren hebben en omdat ze onderling verschillen van samenstelling en dus ook onderling verschillend reageren op hun verhitting, ontstaat er een kleurrijk 'schilderij' met een zeer levendige textuur. Hoewel er ongetwijfeld een schets of een concept aan ten grondslag heeft gelegen, zie je dat de kunstenaar alle ruimte heeft gelaten aan het toeval, de verrassing en de natuurlijke loop van een proces. "I want to be surprised by what I create." Soms 'schildert' hij abstract, meestal figuratief. De stemming van de dag, van het moment, bepaalt de keuze. Zijn figuratieve werken geven een goed beeld van het dagelijks leven in de townships. Ze stralen eerder hoop uit dan dat ze medelijden oproepen. In zijn abstracte werk prikkelt hij de fantasie van de kijker. Hij biedt hem voldoende aanknopingspunten om zijn eigen verhaal te vertellen.

Mbongeni Buthelezi maakt zijn werken vanuit een sterk verantwoordelijkheidsgevoel tegenover zijn eigen mensen. Dat geeft ze een unieke, emotionerende kwaliteit. Zijn engagement, zijn liefde voor mensen en ook zijn liefde voor muziek laten zich duidelijk aflezen. Dat en zijn unieke vakmanschap maken dat zijn werk steeds meer belangstelling wekt, ook buiten Zuid-Afrika.

Tekst: Rob Perrée, 25 juli 2005