Recent werk van Alice Brasser

DAT BEELD IN MIJN HOOFD

Niet dat Alice Brasser (1965) niet van de natuur houdt. Integendeel. “Ik woon in Haarlem. Ik fiets hier veel rond en ik vind het mooi om te zien hoe de natuur telkens verandert. Ik ga ook wel eens op locatie zo’n landschap schilderen. Maar als ik in mijn atelier ben, ik weet het niet, maar dan zet ik er toch telkens weer mensen in. Er vindt een metamorfose plaats. Ik voel de behoefte om de werkelijkheid te transformeren.” Ze vergelijkt dat onbevredigende gevoel met het effect dat de foto heeft die je van een prachtig landschap hebt gemaakt. “De foto geeft niet weer wat je zag.” Voor haar is het ultieme doel van het schilderen nu juist “om tegemoet te komen aan dat beeld in je hoofd”.

Aan beelden in haar hoofd heeft Brasser geen gebrek. Haar oeuvre vormt een indrukwekkende en gevarieerde verzameling stills of scènes uit verhalen. Wat die verhalen willen vertellen is lang niet altijd duidelijk. Dat hoeft ook niet. Dat wil ze ook niet. Soms geeft de titel van het werk een hint. Soms geeft de ruimte een indicatie. Bij een ander werk is het de houding van de menselijke figuren die richtinggevend is. Vaak is het zo, dat de kunstenaar alleen maar de nieuwsgierigheid prikkelt en het verder aan de fantasie van de kijker overlaat. Bijvoorbeeld op dat doek waar één zwarte man met drie blanke vrouwen geboeid één richting uitkijken, 'The Carpet'. Wat gebeurt daar buiten beeld? Kijken ze alleen maar televisie of is er meer aan de hand? Op een ander schilderij 'Drukke Nacht #2' hebben sprookjesachtige figuren zich verzameld in een donker bos. Hebben ze iets te vieren? Houden ze een mysterieuze, rituele bijeenkomst? Op een groet doek met de neutrale titel ‘Nearby Gibraltar’ staat een figuur, gekleed in een lange mantel en met een stok in zijn rechterhand, uit te kijken over het water. Het is donker. De contouren van de overkant zijn net zichtbaar. Is dit de verbeelding van een onvervuld verlangen? Is dit iemand die zijn heil op een betere plek denkt te vinden? Is er sprake van een dreigende situatie?

Een groot deel van het transformatieproces komt op rekening van de manier waarop Alice Brasser schildert. Ze beschikt over vele middelen om de platte werkelijkheid de pas af te snijden. Kleur is er één van. Het lijkt erop alsof alle kleuren op haar doeken tenminste een kwart slag gedraaid worden. Ze willen zich niet aanpassen. Ze overdrijven de werkelijkheid, ze verlenen de werkelijkheid een andere sfeer of ze laten de werkelijkheid volledig achter zich. Opvallend is daarbij de dominante rol van zwart. Het licht voor de hand aan die kleur een sombere duiding te geven. Ik betwijfel of dat haar bedoeling is. Volgens mij is ze veeleer op zoek naar effectieve tegenstellingen, naar een andere manier om haar verhalen een extra intensiteit te geven.

De (olie)verf is zelden in traditionele streken op het doek gebracht. Vlekken is een beter woord. Soms lijkt er sprake van een verzameling kleurige druppels. Dan weer een samenstel van ‘waterige’, aarzelende vlakken. Bij een enkel werk heeft ze op een dergelijke levendige ondergrond in grove lijnen menselijke figuren getekend. Pasteltekening en schilderij worden daar tot één geheel gesmeed. Ook uit andere, minder opvallende details blijkt dat Brasser van schilderen houdt en dat ze iedere keer weer andere technische mogelijkheden uitprobeert. Ze heeft daarbij duidelijk lak aan wat hoort of aan wat ‘men’ gewoon is te doen.

Alice Brasser heeft er geen moeite mee de kunstenaars te noemen voor wie ze bewondering heeft. Ze benijdt Francisco Goya om de manier waarop hij zijn werken een emotionele lading weet te geven. In enkele werken lijkt ze ook te verwijzen naar zijn engagement (in ‘Survivor’ uit 2009/2010 bijvoorbeeld verwijst ze naar een lijkenakker, “een schuldig landschap” voortkomend uit de Eerste Wereldoorlog). In haar manier van schilderen is ze beïnvloed door de Duitse kunstenaar Daniel Richter. Met het theatrale aspect in zijn werk heeft ze minder affiniteit. Haar verhalen blijven dichter bij haar eigen leefwereld.

Alice Brasser is een kunstenaar die er op een overtuigende manier in slaagt om de kijker te winnen voor haar verhalen en voor de bijzondere manieren waarop ze die verhalen weet weer te geven.

Tekst: Rob Perrée januari 2010.