Nieuw werk van Pascal Bastiaenen

EEN COLUMNIST MET VERF

Een paar jaar geleden schilderde Pascal Bastiaenen een portret van Rita Verdonk met zo’n hoe-verzint-iemand-het-oranje-opblaaskroon op haar hoofd. Trots op Nederland. Commentaar overbodig.
In veel opzichten is dit een typerend werk voor hem. Iconisch haast. Hij kijkt naar de wereld om zich heen en legt vingers op zere plekken. Hij heeft oog voor de waanzin waarin we met zijn allen terecht zijn gekomen. Hij prikt die door. Hard, maar niet zonder ironie of humor. Hij wijst op de tegenstrijdigheid van gebeurtenissen, op de huichelachtigheid waarmee mensen met elkaar omgaan, op de onderbuikgevoelens die de ratio steeds meer naar de achtergrond dringen, op het gewoon vinden van zaken die in feite onzinnig zijn, op een wereld die steeds meer dreigt verstrikt te raken in zijn eigen gebrek aan logica. Zijn gevoelens variëren van verbazing tot verbijstering tot soms onversneden woede (‘Tree Decoration’ uit 2009 bijvoorbeeld, waarin tussen de vrolijk gekleurde lampjes een paar blote voeten neerhangen…..).

Hij beperkt zich in zijn thematiek niet tot de grote gebeurtenissen zoals de conflicten of oorlogen in het Midden-Oosten of de clashes tussen mensen van verschillende culturen, ook kleine gektes krijgen een beurt. Fotomodellen die eruit zien als geraamtes met een doodshoofd en die nog steeds denken mooi te zijn, mensen die zich zonder gevoel voor verhoudingen verplaatsen in een omgeving die een ander gedrag of andere kleding vereist (‘Alibabba en zijn veertig sloeries’, uit 2009 bijvoorbeeld). In een aantal recente schilderijen neemt hij de Nederlandse voetbalgekte op de hak. Burgerlijke straatjes met rijtjeshuizen achter geparkeerde Japanners – zowel Weesp als Schijndel als Zaandam kunnen model hebben gestaan – die volledig versierd zijn met oranje vlaggetjes. Oer-Hollandse degelijkheid die vloekt met selectieve zuidelijke uitgelatenheid. Kleurloosheid die zich opeens hult in felle, nationalistische kleuren. Enthousiasme dat met een rotvaart uit de bocht vliegt.

In feite is Pascal Bastiaenen een columnist met verf. Hij reageert op dagelijkse gebeurtenissen, die met name via internet tot hem komen, en geeft die op een gechargeerde manier een draai zodat de kijker/lezer ze wel tot zich door moet laten dringen. Ze prikkelen zijn geruststellende acceptatiegedrag en maken dat hij weer op een kritischer manier naar de dingen gaat kijken.
Dat hij dat effect inderdaad bereikt, heeft te maken met zijn manier van schilderen. Als hij op een realistische manier figuratief zou werken, met natuurlijke kleuren, zouden zijn doeken drammerig en saai zijn. Hij slaagt er echter in zijn emoties te vertalen in een expressieve, losse, ja zelfs soms losgeslagen stijl, die bovendien eerder suggereert dan weergeeft (opvallend in veel van zijn recente werken is bijvoorbeeld de voelbaar aanwezige maar in feite afwezige personen). Daardoor grijpen zijn schilderijen je aan. Daardoor roepen ze verwachtingen op en stimuleren ze je nieuwsgierigheid. Ze willen niet mooi en nauwkeurig zijn, ze willen je raken.

Zoals ik in een artikel in 2008 al schreef past het werk van Pascal Bastiaenen in een Duitse, expressionistische traditie waarvan een kunstenaar als Daniel Richter een beroemde representant is. Uiteindelijk is het zijn onvermoeibaar en scherpzinnig engagement dat hem ervan onderscheidt en op eigen benen doet staan. Hij gebruikt de expressionistische stijl als een soort verpakking. Dat hij daar af en toe ook een humoristische strik omheen doet, is prettig meegenomen. Zelfs als die strik zwart is.

Tekst: Rob Perrée (Parijs, augustus 2010).