De installaties van Meschac Gaba

EEN POGING TOT TOENADERING

Als je met de A train van Brooklyn helemaal doorrijdt naar Harlem of als je de 115de Straat in dat noordelijke deel van Manhattan helemaal afloopt, begrijp je dat haar voor de zwarte Amerikaan meer is dan zomaar haar. Je ziet honderden verschillende kapsels, pruiken in soorten en maten en allerhande zogeheten 'hair extensions'. Ook bij de meeste Afrikanen krijgt haar veel meer aandacht dan bij de gemiddelde West Europeaan. Toen Meschac Gaba (Benin, 1961) in 2004 door het Studio Museum in Harlem werd uitgenodigd, besloot hij daarom haar tot thema van zijn presentatie te maken. Hij liet door een aantal ervaren haarvlechters uit zijn geboorteland kleurige pruiken maken in de vorm van prominente New Yorkse gebouwen (Empire State Building, de toren van het Guggenheim, Chrysler Building etc.) en opvallende gebouwen uit zijn geboorteland (o.a. de BCEAO Banque en Porte de Non-Retour in Cotonou).

In aansluiting daarop ontwierp hij één dollar biljetten en duizend francs biljetten waarin de beeltenis van die nu kwetsbaar geworden gebouwen was verwerkt. Aangepast aan de hoofdkleur van het biljet. Groen en roodbruin. Op de rechterkant ervan drukte hij zijn eigen portret af.

Meschac Gaba bedient zich van vele uitingsvormen. Zijn werken hebben gemeenschappelijk dat de Afrikaanse en de Westerse cultuur erin samenkomen. Op zich niet verwonderlijk voor een kunstenaar die in Afrika geboren is, in Nederland woont en voor zijn werk de halve wereld bereist. "Samenkomen" is eigenlijk een te neutrale verwoording. Het is alsof Gaba de kijker de ogen wil openen voor een cultuur die het langzamerhand verdient anders benaderd te worden, beter bekeken te worden.
In zijn grote project 'Museum for Contemporary African Art' (van 1997 tot 2002) liet hij op tien verschillende locaties (o.a. de Documenta in Kassel, Boijmans en Witte de With in Rotterdam) tien verschillende aspecten van een modern Afrikaans museum zien. De koloniale benadering van Afrikaanse kunst, zoals het westen die nog te vaak koestert, werd erin bekritiseerd.

Tegelijkertijd werd de invloed van het Westen zichtbaar gemaakt. In de installatie die hij maakte voor de reizende tentoonstelling 'Africa Remix', 'Boulangerie Africaine' (2004), een winkel waar je baguettes kunt kopen, deed hij iets vergelijkbaars. Stokbroden zijn in Benin net zo gewoon als in Frankrijk. Het zijn andere, westerse landen die ze nog steeds als iets bijzonders beschouwen. Bij clichématig denkende westerlingen komt die gedachte niet eens op.

Het lijkt erop dat Gaba de laatste jaren een ideologische laag aan zijn artistieke concepten toevoegt. In een interview dat hij met Christine Y. Kim had, conservator van het Studio Museum in Harlem, zegt hij steeds meer na te denken over de thematiek van de wereldvrede. Hij spreekt van "how happiness can be enjoyed in togetherness" en "how to love thy neighbour as thyself". Hij concludeert met de verzuchting: "Isn't that what we're looking for."

Vanuit die ideologie maakte hij een paar jaar geleden 'Peace Maker', een installatie die bestaat uit een aantal tafels waarvan het blad een puzzel vormt. Die is opgebouwd uit gefragmenteerde vlaggen, gecombineerd met oorlogstekens en tekens die verwijzen naar ernstige ziektes als HIV. Lukt het je om de vlaggen te reconstrueren, dan heb je daarmee de andere tekens naar de achtergrond gedrongen. Een wat simplistische manier om de kijker met zijn neus op de feiten te drukken.

Vorig jaar presenteerde hij in de Tate in Londen een variatie op het thema, 'Glue Me Peace'. Op een grote poster laat hij de vlaggen zien van de landen waaruit Nobelprijswinnaars voor de vrede afkomstig zijn. Niet alleen symbolisch voor de vreemde wegen die het Nobelcomité af en toe bewandelt, maar als geheel symbolisch voor de gemankeerde poging om tot vrede te komen.

In Galerie 23 toont Gaba de tien bankbiljetten die eerder als onderdeel van 'Tresses' in Harlem te zien waren.

Rob Perrée