DE VELE GEZICHTEN VAN ANANSI

Het mooie van volksverhalen is, dat ze zich hullen in vele gedaantes. Als de kern van het verhaal maar bewaard blijft, als de boodschap maar overkomt, dan mogen de woorden een eigen leven leiden en mag de fantasie de visualisatie sturen. Anansi is dan ook een spin met veel gezichten. Vanuit West-Afrika is hij op slavenschepen naar Suriname en de Caraïben meegereisd, als herinnering, als troost misschien, als bron van afleiding, als tijdverdrijf, als onlosmakelijk onderdeel van het dagelijks leven. Van daaruit is hij verder getrokken en in aanraking gekomen met andere culturen, die hem succesvol getoetst hebben op zijn kameleontische eigenschappen.
Dat geeft een Anansi project als dit geldigheid en geloofwaardigheid .

Caren van Herwaarden weet het verhaal moeiteloos binnen haar thematiek te passen en naar haar vertrouwde werkwijze te schikken. Ze lijkt ervoor gekozen te hebben dier en mens tot elkaar te brengen of met elkaar in verband te brengen. De functionele veelpotigheid van de spin, zijn kracht, wordt bij de mens al snel symbool voor onzekerheid, onhandigheid of ongecontroleerdheid. De spin in zijn web lijkt bij mensen meer op het verstrikt raken in de draden van het leven. De uitgekooktheid van Anansi staat tegenover de kwetsbaarheid van de mens. In nieuwsgierigheid zullen ze zonder twijfel elkaars gelijken zijn, in de gevolgen daarvan komen ze toch weer tegenover elkaar te staan. De combinatie van teken- en aquareltechniek, die zo karakteristiek is voor het oeuvre van Caren van Herwaarden, leent zich bij uitstek voor het letterlijk en figuurlijk blootleggen van deze verschillen.

René Tosari kiest voor een andere weg. Hij lijkt vooral gefascineerd door het web en de gevaren daarvan. Ook hij maakt een vergelijking met de mensenwereld. In zijn optiek raken de mensen steeds meer verstrikt in allerlei webben. Niet uit kwetsbaarheid, maar omdat ze zich laten leiden door onverschilligheid en gebrek aan verantwoordelijkheid. Bij hem is de mens een wezen dat zich weinig aantrekt van de gevaren die de natuur bedreigen. Hij lijkt er geen oog voor te hebben dat het web zich langzamerhand om hem sluit, als hij niet bereid is op dat punt zijn leven een andere richting uit te sturen. Datzelfde ziet René Tosari gebeuren als we ruimte blijven geven aan allerlei economische en politieke machinaties die het eigenbelang boven het algemeen belang stellen. Tosari vertelt zijn verhaal op de voor hem typerende, kleurige manier. Die kleuren lijken zijn boodschap een onverbiddelijke ondertoon te geven. Ze laten er geen misverstand over bestaan. Ze geven er een emotionele lading aan. Zijn stijl mag op het eerste gezicht figuratief lijken, op verschillende plaatsen chargeert hij, vergroot hij uit, zodat de karaktereigenschappen van mensen of van hun omgeving een noodzakelijk accent krijgen. Wat bij Van Herwaarden vaak impliciet is, wordt bij Tosari meer uitgesproken.

Esther Sluiter laat zich misschien het minste leiden door het volksverhaal als middel om een boodschap over te brengen. Ze geeft haar verbeeldingen wel zoveel openheid en flexibiliteit, dat ze zich laten invullen als een verhaal, zoals de modellen in haar portretten zich altijd omringen door scènes die hun verhaal aanvullen of vertellen. Voor Esther Sluiter staan kleuren voor sferen. Daarom zijn ze vaak monochroom en daarom legt ze ze als een soort waas over haar tekeningen of schilderijen heen.

Ook deze versie van het Anansi project illustreert de rijkheid van het thema. Kunstenaars van verschillende culturele achtergronden, werkend met verschillende disciplines, vanuit verschillende intenties, kunnen zich vinden in het verhaal, omdat dat verhaal zich gastvrij opstelt.
Het verzet zich niet tegen zijn vele gezichten.

Tekst: Rob Perrée, Brooklyn, februari/maart 2008.