Overzicht van assemblages en sculpturen van Tété Azankpo

Als je met assemblages werkt, weet je je in goed maar lastig gezelschap. Je moet het als het ware opnemen tegen grote kunstenaars als Pablo Picasso, Marcel Duchamps en, een latere generatie, Robert Rauschenberg en Wallace Berman. Ik weet niet of de autodidact Tété Azankpo (1968) uit Togo zich hiervan bewust was toen hij eraan begon. Uit zijn werk blijkt dat hij er zich in ieder geval niet door heeft laten intimideren. Hij is zijn eigen weg gegaan en heeft zijn eigen stijl gevonden.

De assemblages die hij aan het begin van deze eeuw maakte zijn ongepolijst. Op een ondergrond van goedkoop hout - bijvoorbeeld waaibomenhout - heeft hij bestaande stukken ijzer, metaal en email bevestigd. Hij heeft ze er met ijzerdraad op ‘genaaid'. Althans, zo ziet het eruit. Hij combineert ze met allerlei andere gevonden objecten. Van een plastic kinderschoentje tot een kapotte pan, tot stukjes elektriciteitsdraad. Soms zijn er teksten toegevoegd. Alle elementen samen worden tot een kleurig geheel gevormd, dat zich nu eens laat herkennen als een hoofd, dan weer als een gebruiksvoorwerp of een ander voorwerp. In een aantal gevallen blijft het werk hangen in het diffuse gebied tussen abstractie en figuratie. De houten ondergrond heeft hij op een elementaire manier van verf voorzien. Hij heeft niet geschilderd, hij heeft het een kleurtje gegeven. Een kleur die een dienende rol vervult. Bovendien heeft hij er op verschillende plaatsen gaten in gemaakt (gebrand?) of bestaande gaten van een extra accent voorzien. Alles bij elkaar levert dat een krachtig beeld op dat vol zit met raadsels en referenties, dat een verhaal vertelt waarvan de afloop volstrekt onduidelijk is. Het mooie en fascinerende is, dat hij vooral het bestaande materiaal laat spreken en dat hij zich opstelt als de regisseur daarvan.

In de loop der jaren vindt er een proces van polijsting plaats. In zijn assemblages uit 2008 - de ‘Mascerade' serie - gebruikt Tété Azankpo nog steeds kleurig, bestaand materiaal, maar hij beperkt zich nu grotendeels tot foto's en plaatjes uit tijdschriften en boeken. Die plakt hij op een ondergrond van passend gezaagd hout en met al die puzzelstukjes samen vormt hij een portret. Dat wordt vervolgens met ijzerdraad op een ondergrond van hout ‘genaaid'. Het resultaat zijn werken die veel helderder lijken dan zijn vroegere assemblages. Ze zijn figuratief, daar kan geen misverstand meer over bestaan. Het zijn koppen, ook dat is duidelijk. Inhoudelijk zitten deze werken echter ingewikkelder in elkaar. De beeldleveranciers zijn zorgvuldig gekozen. Ze verwijzen naar de historie en de tradities van zijn land en ze verwijzen naar politieke ontwikkelingen en gebeurtenissen. Voor een buitenstaander zijn die referenties echter moeilijk te duiden. Bovendien leveren ze tezamen portretten op van mensen die niet-ingewijden niet kennen, maar die door de inwoners van Togo vermoedelijk moeiteloos geïdentificeerd kunnen worden.

Kunstenaars als Picasso en Duchamps zetten, op zoek naar een nieuwe beeldtaal, hun assemblages zorgvuldig in elkaar. De onderdelen werden met zorg bij elkaar gezocht. Kleuren kenmerkten zich door bescheidenheid. Tété Azankpo moest het vooral doen met de materialen die voorhanden waren. Hij kon zich niet de luxe permitteren om daarin kieskeurig te zijn. Dat maakt dat zijn vroege werken de kwaliteit van de spontaniteit hebben. Ze zijn gestuurd door het toeval en hebben de originaliteit van de noodzaak tot experimenteren. In zijn nieuwe werken heeft hij die werkwijze goeddeels losgelaten. Deels omdat hij, inmiddels redelijk succesvol, niet meer gedwongen werd om met restmateriaal te werken, deels omdat hij de behoefte voelde inhoudelijk de diepte in te gaan. Hij had behoefte aan meer engagement.
Deze presentatie laat deze ontwikkeling op een goede manier zien.

Tekst: Rob Perrée, april 2009.