Recent werk van Abe Mathabe en Lucas Nkgweng

DE WERKELIJKHEID HEEFT MEER GEZICHTEN

Abe Mathabe (1959, Soweto) en Lucas Nkgweng (1968, Limpopo) zijn kunstenaars uit Zuid-Afrika. Hun wegen kruisten elkaar in de Artist Proof Studio in Johannesburg. Dat is een in 1991 opgericht, niet commercieel “art education center specialized in printmaking”. Nkgweng is daar docent, Mathabe was één van zijn studenten. Nu zijn ze beiden voor een kort verblijf in Amsterdam, om in het Grafisch Atelier hun kennis van de druktechnieken te verbreden. Ze houden zich vooral bezig met de steendruk, omdat die thuis door de hoge kosten vrijwel onmogelijk is.

Hoewel ze een vergelijkbare achtergrond hebben, staan ze verschillend in het leven. Hun werk legt dat verschil bloot.
Zonder dat hij voorbij wil gaan aan de harde realiteit van alledag in zijn land, kiest Abe Mathabe ervoor om te wijzen op lichtpunten. Op zijn vaak piepkleine, figuratieve etsen beeldt hij mensen af die een positieve uitstraling hebben, die zelfverzekerd overkomen, die gelukkig lijken te zijn. Hij ontdoet ze bewust van hun context, zodat de aandacht van de kijker zich richt op de personen. Dus doende mystificeert hij die omgeving: ze zouden in heel veel landen geleefd kunnen hebben. Als hij een woonomgeving weergeeft, vermengt hij de karakteristieken van de huizen waar de meeste zwarten in (moeten) wonen met die van de blanken. Hij geeft een ideaalbeeld. Opvallend is, dat in die werken de mensen ontbreken. Omstandigheden zijn immers maakbaar, mensen laten zich minder gemakkelijk sturen.

Hij ‘krast’ zijn afbeeldingen in op perspex, omdat dat een schone methode is. Hij waakt voor zijn kwetsbare gezondheid. Voor miniatuurtjes kiest hij, omdat hij de kijker wil overhalen zich te focussen op wat hij ziet. “Bij grote werken is de kijker geneigd er snel langs te lopen. Hij denkt dat één blik volstaat. Ik wil dat hij oog heeft voor de details.”

Lucas Nkgweng streeft er juist naar de misstanden in Zuid-Afrika onder de aandacht te brengen. Hij stoort zich met name aan de corruptie. “Welke regering er ook zit, het lijkt geen enkel verschil te maken.” Vooral het gerommel met identiteitspapieren wekt zijn woede. Die papieren bepalen dat je bestaat, dat je toegang hebt tot werk en tot geld, dat je kunt reizen etc. “Corruptie vergroot het wantrouwen en met wantrouwen is het onmogelijk een land op te bouwen.”

In zijn werken combineert hij al dan niet gemanipuleerde paspoorten met bankbiljetten – het gangbare omkoopmiddel - of met personen die ze zouden moeten krijgen of personen die de corruptie er omheen in stand houden. Zo staat op het ene werk een oude vrouw die nooit een pensioen kreeg uitgekeerd omdat haar een paspoort werd onthouden en op het andere werk een afbeelding van Zuma, die door velen beschouwd wordt als de vleesgeworden corruptie. Op andere prints geeft hij een collage van krantenartikelen over corruptiezaken. De koppen zijn leesbaar, het artikel zelf behoeft geen letterlijke invulling. Zo vermengt hij zakelijkheid met emotie, ambtenarij met woede of verdriet, vermeende feitelijkheid met waarheid.

Nkgweng werkt groter dan Mathabe. Bovendien legt hij meer druklagen over elkaar heen. Op die manier geeft hij kleur aan zijn verhaal. Hij geeft letterlijk ruimte aan de met elkaar strijdende emoties. Hij maakt gebruik van diverse druktechnieken. Van (metaal)etsen tot houtdrukken.

Abe Mathabe heeft ervoor gekozen om in Amsterdam stadsgezichten te maken – het haast abstracte beeld van de hoofdstad illustreert de verwarring die hem de eerste dagen van zijn verblijf daar overviel - en voort te borduren op de ideale woonomgevingen die hij eerder realiseerde. Lucas Nkgweng maakt hier een serie portretten die voor mij als buitenstaander in eerste instantie neutraal overkomt. Tot hij me vertelt dat het allemaal slachtoffers zijn van corruptie. Dan vullen ze zich met emotie en verandert mijn perceptie.

Dat de twee kunstenaars in hun gedachtegoed vrijwel haaks op elkaar staan mag bevreemden of voor verwarring zorgen. Anderzijds lijkt de combinatie een adequate weergave van de situatie in Zuid-Afrika. Pessimisme en optimisme strijden daar om voorrang. Hoge verwachtingen botsen er met realistische verwachtingen. Hoop en wanhoop hebben er evenveel recht van spreken.

Tekst: Rob Perrée, Amsterdam, oktober 2009.