Recent werk van Fernand Nonkouni

SYMBOLEN IN HET ZAND

Het lijkt alsof er woestijnzand op een bruine ondergrond is gegooid. Losjes, zodat niet al het bruin is verdwenen. In het midden van het doek loopt een landerige weg die zich iets boven de helft splitst. Het zou ook een rivier kunnen zijn. De kleur blauw schemert door. Er is geen enkele indicatie van een context. Levende wezens ontbreken. Het werk heet ‘Rencontre’. Slaat dat op die rivierarmen die elkaar ontmoeten? Is het een ontmoeting tussen land en water? Is er een ontmoeting op handen? Mensen die onderweg zijn naar elkaar?

Fernand Nonkouni (1968) maakt het de kijker niet gemakkelijk. Zijn schilderijen bewegen zich op het grensvlak tussen abstract en figuratief. Zelfs in dat laatste geval laten ze weinig concreets zien. Slechts de schetsmatige contouren van mensen. Wat ze doen is onduidelijk. Ze lijken zich tenminste te bewegen. Titels verklaren soms het tafereel. ‘Cavalier’ bijvoorbeeld. Of de figuur een man of vrouw op een paard is blijft letterlijk in het vage. Bij ‘Le Cadre’ is het alsof de kunstenaar je een blik gunt in een graf. Bij ‘Histoire’ heeft hij stukjes doek en stukjes (onleesbare) tekst op het doek geplakt en vervolgens met zandkleur onderdeel gemaakt van het geheel. Alsof hij tijdslagen heeft willen aanbrengen.

Omdat zijn kleurenpalet beperkt is, valt het op als hij oker, geel, blauw, groen of rood gebruikt. Vermoedelijk refereren die kleuren eerder dan dat ze letterlijk weergeven. Land, licht, water of lucht, bos en bloed? Soms hebben lijnen of vormen de allure van tekens. Zijn het Adinkra symbolen? Symbolen die gebruikt worden door geestelijke leiders bij religieuze rituelen? Nonkouni heeft immers lang doorgebracht in Ghana waar deze symbolen nog steeds gebruikt en herkend worden. Of zijn het pictogrammen van de Dogon, een volk uit West-Afrika dat er als weinig andere volkeren in geslaagd is zijn oorspronkelijke cultuur te bewaken en te bewaren?
De kunstenaar heeft zich in de zeldzame interviews die van hem bekend zijn amper uitgelaten over zijn leven. Hij suggereert dat hij een vervelende jeugd heeft gehad, maar gaat niet in op details. Zoals hij in zijn schilderijen eigenlijk alleen maar suggereert en nooit het achterste van zijn tong laat zien. Hij wil kennelijk dat de kijker met behulp van een paar vage aanwijzingen zijn eigen verhaal vertelt.

Fernand Nonkouni is geboren in Ivoorkust. Hij heeft lange periodes doorgebracht in Ghana en Burkina Faso. Hij werkte met een groep jonge kunstenaars in Kansas City, USA. Dat laatste is kenmerkend. In de cv’s van een aantal jonge kunstenaars wordt hij als voorbeeld, als ‘meester’ genoemd. Hij heeft veel in Afrika geëxposeerd, maar ook in diverse Europese landen. Zelfs de Wereldbank in Washington DC heeft werk van hem in bezit.

Hoewel zijn werk vooral op zichzelf lijkt te staan, doet het me soms denken aan de zanderige doeken die Jaap Wagemaker in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw ‘schilderde’.

Tekst: Rob Perrée (Amsterdam, april 2010) Fotografie: SBK Amsterdam, Giovanni Piesco