Pascal Bastiaenen

"De gevolgen van de economische crisis, de negatieve en populistische toon uit de politiek en de oppervlakkigheid van selectieve 'hyperige' media hangen als een donkere lucht boven ons land. Zelfzuchtigheid en intolerantie vieren hoogtij, waarbij mensen met een afwijkende mening, als idioot of gevaarlijk worden afgeschilderd: Het lijkt erop dat de term 'Nederlandse samenleving' niet langer betekenis heeft..."

De schilderijen van Pascal Bastiaenen (1981) ontstaan uit commentaar op sociaal-maatschappelijke en politieke kwesties. Soms wordt dit commentaar letterlijk verbeeld, op andere momenten hebben zijn voorstellingen een meer symbolische lading: Een pittoreske molen die in brand staat, of een uitzichtloos bos met een afgedankt speeltoestel. De schetsen voor zijn schilderijen bestonden voorheen meestal uit mediabeelden (al dan niet samengesteld, in collage techniek), tegenwoordig vindt hij veel van zijn bronnen in zijn dagelijkse omgeving. Ook hierin worden verschillende elementen gecombineerd, maar subtiel, zowel in technisch als inhoudelijk opzicht.

Pascal is daarom ook moeilijk in een hokje te plaatsen; hij schildert het Nederlandse landschap op een directe en rake manier, wat doet denken aan de Haagse School. Zijn donkere werk met ME'ers herinnert aan Caravaggio, en de uitzichtloze bossen aan de symbolische lading van de Romantiek. "Ik zet negatieve gevoelens om naar tastbare esthetiek" Dit is ook wat Bastiaenen zo'n interessante kunstenaar maakt: hij is een begenadigd schilder, zijn werk is visueel aantrekkelijk. Maar tegelijkertijd confronterend en geëngageerd.

Omdat we leven in een tijd waarin het individu centraal staat, en in Nederland kunst niet op zijn waarde geschat wordt, is de betrokkenheid van Bastiaenen wellicht niet in de mode. Maar juist dát gegeven maakt hem uniek. De afgelopen jaren was er onder kunstcritici veel commentaar op de jonge Nederlandse schilderkunst: Deze zou decoratief en inhoudsloos zijn. Zulke geluiden hoorde je ook over de jaarlijkse selectie voor de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. Geheel terecht dus, dat Pascal dit jaar genomineerd is.

Tekst: Michiel van der Zanden, 2011

Jaring Lokhorst

De basis van de schilderijen van Jaring Lokhorst (1972), wordt gevormd door foto’s van taferelen die de kunstenaar op straat en op reis tegenkwam. In veel van Lokhorsts beelden is de fotografische herkomst duidelijk zichtbaar gehouden; in het vertekend perspectief en de snapshotachtige kadering, en in het kunstmatige contrast tussen licht- en schaduwpartijen zoals alleen een mechanisch oog die registreert. De beelden worden hierdoor een vreemde mengvorm van media: zij hebben zowel het documentaire, tijdgebonden karakter van de fotografie, als de fysieke onmiddellijkheid van de schilderkunst.

Lokhorsts schilderijen dragen een subtiele vervreemding in zich – één die niet voortkomt uit een narratieve laag in het beeld, maar ontstaat in de volstrekt ambigue vormgeving van het schilderij zelf. De beelden zijn niet de expressie van een bepaald gevoel of persoonlijke visie, maar een vorm van waarneming. Met zijn werk bouwt de kunstenaar een curieuze verzameling op van intieme maar tegelijkertijd onthechte observaties.
Maar wat er nu precies wordt geobserveerd lijkt zich vaak buiten de kaders af te spelen – of in ieder geval daar te worden veroorzaakt: De schaduw van een onzichtbare boom die een busje lijkt te grijpen; een wortel die het stratenpatroon opstuwt – het zijn fenomenen die alleen zichtbaar zijn als effect, niet als tastbaar object. Als schilder is Lokhorst de bondgenoot van grotendeels onzichtbare hoofdrolspelers. De voorwerpen die in zijn schilderijen worden afgebeeld zijn nooit echt het onderwerp van het tafereel, maar dienen als dragers voor de gewichtloze ingrepen van schaduw, patronen, aanslag of reflecties.

Tekst: Willem Kramer